Τα επικίνδυνα είδη στην χώρα είναι τα διάφορα είδη οχιάς και ο αστρίτης. Ανήκουν στην συνομοταξία Χορδωτά (Chordata), την υποσυνομοταξία Ερπετά (Reptilia) την τάξη Φίδια (Serpentes) και την οικογένεια Βιπερίδες (Viperidae).

Στην Ελλάδα, μπορεί κανείς να συναντήσει γύρω στα 70 διαφορετικά είδη ερπετών. Ωστόσο, μόνο 7 από αυτά τα είδη είναι φίδια που φέρουν δηλητήριο.
Τα 5 από αυτά τα δηλητηριώδη φίδια ανήκουν στην οικογένεια Εχιδνιδών ή αλλιώς Οχιές. Αυτά τα φίδια έχουν σωληνωτά δόντια και σχετικά ισχυρό δηλητήριο. Τα υπόλοιπα 2 είδη ανήκουν στην οικογένεια Κολουβρίδων και έχουν οπίσθια δόντια με αδύναμο δηλητήριο που δεν αποτελεί κίνδυνο για τους ανθρώπους.
Τα δηλητηριώδη φίδια της οικογένειας Εχιδνιδών δεν συναντώνται όλα μαζί στην ίδια περιοχή. Αντιθέτως, έχουν διαφορετική γεωγραφική εξάπλωση σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας,.

Σωληνόγλυφα:
Έχουν δύο πολύ μεγαλύτερα και ιδιαίτερα δόντια στο εμπρός μέρος του στόματός τους, όπως οι κυνόδοντες στα θηλαστικά. Αυτά τα δόντια είναι κινητά και όταν δεν χρησιμοποιούνται, παραμένουν διπλωμένα προς τα πίσω. Κατά τη διάρκεια του δαγκώματος όμως, ξεδιπλώνουν αστραπιαία για να δαγκώσουν και να εισχωρήσουν το δηλητήριό τους στους ιστούς του θύματος. Τα δόντια αυτά είναι κούφια από μέσα, σαν σύριγγες, ώστε να διοχετεύουν το δηλητήριο που αποθηκεύεται στους δηλητηριώδεις αδένες των φιδιών.
Τα είδη

Οχιά – Vipera ammodytes

Οθωμανική Οχιά – Montivipera xanthina

Οχιά της Μήλου – Macrovipera schweizeri

Αστρίτης – Vipera berus

Νανόχεντρα – Vipera ursinii

Οπισθόγλυφα:
Έχουν μικρότερα και όχι κινητά δόντια που εγχέουν το δηλητήριό τους. Αυτά τα δόντια βρίσκονται στο πίσω μέρος της στοματικής κοιλότητας. Γενικά δεν θεωρούνται θανατηφόρα για τους ανθρώπους, καθώς το δηλητήριό τους έχει χαμηλή τοξικότητα. Επιπλέον, λόγω της πίσω θέσης των δοντιών, τα περισσότερα οπισθόγλυφα φίδια δεν μπορούν εύκολα να δαγκώσουν παρά μόνο π.χ. ένα δάχτυλο.
Τα είδη

Σαπίτης – Malpolon insignitus

Αγιόφιδο – Telescopus fallax

Vipera ammodytes, Οχιά

Η Οχιά είναι το μοναδικό πραγματικά επικίνδυνο φίδι στην Ελλάδα. Συχνάζει σε εγκαταλελειμμένους τοίχους, ακαλλιέργητες περιοχές με βλάστηση και πέτρες και μερικές φορές κοντά σε κατοικίες. Απαντάται σχεδόν σε όλες τις περιοχές του κόσμου, εκτός από την Αυστραλία και Μαδαγασκάρη.

Έχει κυλινδρικό σώμα γκρι-ξανθού χρώματος με φολίδες, όπως και το κεφάλι της. Στη ράχη έχει σκουρόχρωμα ζιγκ-ζαγκ σχέδια και στο κεφάλι σχηματισμούς που μοιάζουν με Χ ή Λ. Τα αρσενικά φτάνουν μέχρι 60 εκ. μήκος, ενώ τα θηλυκά είναι μικρότερα. Το κεφάλι της διακρίνεται καθαρά από το σώμα με την πίσω πλατύτερη περιοχή. Η ουρά της είναι κοντή.
Έχει οξεία όραση ακόμη και στο σκοτάδι, με την ίριδα των ματιών να αλλάζει ανάλογα με την ένταση του φωτός. Στην πάνω γνάθο έχει 2 μεγάλα, κοφτερά δόντια συνδεδεμένα με δηλητηριώδεις αδένες. Είναι ωοζωοτόκο, γεννώντας 10-20 ζωντανά μικρά που έχουν ήδη δηλητήριο. Τρέφεται κυρίως με σαύρες και μικρά θηλαστικά.
Κάθε χρόνο αλλάζει δέρμα και πέφτει σε χειμερία νάρκη.
Κατά το δάγκωμα, εκκρίνει ποσότητα δηλητηρίου ανάλογη με το μέγεθός της. Το δηλητήριο περιέχει πρωτεάσες που διασπούν πρωτεΐνες, προκαλώντας πόνο, οίδημα, νέκρωση ιστών και απώλεια αίματος. Ο θάνατος συνήθως οφείλεται στην πτώση της αρτηριακής πίεσης.

Οι οχιές και ο άνθρωπος
Οι Οχιές δεν επιτίθενται ποτέ στους ανθρώπους εκτός αν πατηθούν, πιαστούν ή απειληθούν άμεσα. Τις περισσότερες φορές που δαγκώνουν ανθρώπους, τα δήγματα είναι “στεγνά” και προειδοποιητικά, χωρίς να εισχωρεί δηλητήριο.
Σε περίπτωση που κάποιος δεχθεί δηλητηριώδες δάγκωμα από Οχιά, είναι απαραίτητη η άμεση ιατρική περίθαλψη. Δεν πρέπει να κοπεί ή σχιστεί το δέρμα στο σημείο του δαγκώματος, ούτε να δεθεί σφιχτά το μέλος, καθώς αυτό μπορεί να προκαλέσει επιπλοκές.
Το δηλητήριο απλώνεται κυρίως μέσω της λέμφου και όχι των αιμοφόρων αγγείων, οπότε το να προκαλέσουμε αιμορραγία δεν βοηθά αλλά είναι επικίνδυνο λόγω του τραυματικού σοκ που μπορεί να επιφέρει.
Εάν το δάγκωμα είναι σοβαρό και δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα, μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμη ουλή, ακρωτηριασμό του άκρου ή ακόμη και θάνατο από αλλεργική αντίδραση. Ωστόσο, στις περισσότερες περιπτώσεις στην Ελλάδα, με την κατάλληλη ιατρική φροντίδα, τα συμπτώματα υποχωρούν και ο ασθενής αναρρώνει πλήρως.
Φήμες και παραδόσεις
Στις μέρες μας, τα φίδια έχουν δυστυχώς πολύ κακή φήμη. Οι παραδοσιακές αντιλήψεις τα παρουσιάζουν ως σύμβολα του κακού, πονηρά και κακόβουλα ζώα που επιδιώκουν να μας βλάψουν. Θεωρούνται αποκρουστικά, αηδιαστικά και επικίνδυνα, με αποτέλεσμα να είναι αντιπαθητικά στους περισσότερους ανθρώπους, οι οποίοι τα σκοτώνουν με την πρώτη ευκαιρία.
Ωστόσο, αυτές οι αντιλήψεις είναι άδικες και στηρίζονται απλώς σε μύθους που διαμορφώθηκαν τους τελευταίους αιώνες. Στην αρχαιότητα, το φίδι θεωρούνταν σύμβολο ανανέωσης, θεραπείας, σοφίας και άλλων θετικών εννοιών και αρετών. Ήταν ζώο ιερό και χρήσιμο, καλός οιωνός όταν εμφανιζόταν στα σπίτια, χωρίς καμία αρνητική προκατάληψη.
Μάλιστα, τα φίδια χρησιμοποιούνταν και στην ιατρική για τη θεραπεία ασθενειών, κάτι που συμβολίζει και το αρχαίο σύμβολο του Ασκληπιού που διατηρείται μέχρι σήμερα.
Ήταν με τον ερχομό του Χριστιανισμού που το φίδι συνδέθηκε με το προπατορικό αμάρτημα και τη θνητότητα του ανθρώπου. Έτσι, ο Όφις άρχισε να συμβολίζει το διάβολο και τη δύναμη του κακού.
Ποια είναι η πραγματικότητα;
Τα φίδια είναι απλά ζώα όπως όλα τα άλλα. Το γεγονός ότι δεν έχουν πόδια τα κάνει ίσως να φαίνονται ιδιαίτερα και “παράξενα” ως προς την εμφάνισή τους, αλλά αυτό το χαρακτηριστικό δεν τα διαφοροποιεί ως προς τη συμπεριφορά και σημασία τους σε σχέση με τα υπόλοιπα μέλη της φύσης.
Τα φίδια δεν θα επιτεθούν ποτέ σε κάτι που δεν αποτελεί τροφή για αυτά, πόσο μάλλον στον άνθρωπο που τόσο φοβούνται. Αντιθέτως, η πρώτη τους αντίδραση είναι να αποφύγουν και να ξεφύγουν από αυτόν που θεωρούν θηρευτή τους, κάτι που ισχύει δικαιολογημένα για τον άνθρωπο.
Στην πραγματικότητα, είναι πολύ ωφέλιμα ζώα καθώς συμβάλλουν σημαντικά στη διατήρηση της ισορροπίας του οικοσυστήματος. Στα πρώτα χρόνια ζωής τους τρέφονται κυρίως με έντομα σε μεγάλες ποσότητες. Στη συνέχεια, όταν μεγαλώσουν, τρέφονται κατά κύριο λόγο με τρωκτικά, αποτελώντας έναν από τους κυριότερους θηρευτές τους και διαδραματίζοντας καθοριστικό ρόλο στον έλεγχο των πληθυσμών τους.
Υπολογίζεται ότι ένα μόνο φίδι μπορεί να καταναλώσει έως και 1.000 τρωκτικά κατά τη διάρκεια της ζωής του, λόγω της μακροβιότητάς του. Κατανοεί λοιπόν κανείς πόσο μπορεί να αυξηθεί ο πληθυσμός των τρωκτικών σε μια περιοχή αν σκοτωθεί έστω και ένα φίδι, καθώς τα τρωκτικά πολλαπλασιάζονται γρήγορα και σε μεγάλους αριθμούς. Παράλληλα, ένα νεκρό φίδι δεν θα αναπαραχθεί, οπότε δεν θα προκύψουν νέοι θηρευτές τρωκτικών.
Έτσι, γίνεται κατανοητή η ανισορροπία που μπορεί να προκληθεί σε ένα οικοσύστημα αν αφαιρεθούν ή μειωθούν οι πληθυσμοί των φιδιών – μια ανισορροπία που επηρεάζει άμεσα και τον ίδιο τον άνθρωπο.
Αντιμετώπιση
Είναι σημαντικό να μπορούμε να αναγνωρίζουμε τουλάχιστον τα επικίνδυνα φίδια της περιοχής μας, κάτι το οποίο μπορεί να γίνει πολύ εύκολα με την βοήθεια των φωτογραφιών του herpetofauna.gr.
http://www.herpetofauna.gr/index.php
Τεχνικές και μέθοδοι ΑΠΩΘΗΣΗΣ που έχουν αμφισβητούμενη αποτελεσματικότητα στην απώθηση φιδιών :
Θειάφι: Ενοχλητικό στην οσμή για τον άνθρωπο αλλά και αρκετά τοξικό, χωρίς κανένα αποδεδειγμένο αποτέλεσμα στην απώθηση φιδιών.
Σκόρδο ή κρεμμύδι: Κανένα αποδεδειγμένο αποτέλεσμα στην απώθηση φιδιών.
Πετρέλαιο ή βενζίνη: τοξικά για τον άνθρωπο, καταστρεπτικά για το περιβάλλον, χωρίς κανένα αποδεδειγμένο αποτέλεσμα στην απώθηση.
Ναφθαλίνη: Επικίνδυνο υλικό, μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό στο δέρμα, τα μάτια και το αναπνευστικό, βλάβες στο συκώτι, τους νεφρούς, το αίμα και το νευρικό σύστημα, ακόμα και καρκίνο. Δεν έχει αποδεδειγμένο αποτέλεσμα στην απώθηση.
Υπάρχει λοιπόν ασφαλής τρόπος απώθησης των φιδιών?

Η απάντηση είναι όχι.

Σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα δεν υπάρχει κάποια ασφαλής μέθοδος απώθησης των φιδιών από μία περιοχή, αυτό όμως που μπορούμε να κάνουμε είναι να σκεφτούμε αντίστροφα.
Αντί δηλαδή να ψάχνουμε τι τα απωθεί, να βρούμε τι είναι αυτό που τα προσελκύει και να προσπαθήσουμε να το αποφύγουμε.
Η καθημερινή ζωή των φιδιών είναι πολύ απλή και χωρίζεται κυρίως σε τέσσερα στάδια: θερμορύθμιση, αναζήτηση τροφής, ξεκούραση και αναπαραγωγή.
Κατά 90% οι λόγοι για τους οποίους ένα φίδι θα επισκεφτεί το σπίτι μας είναι γιατί εκεί υπάρχει πηγή τροφής ή/και κρυψώνες όπου μπορεί να ξεκουραστεί.
Η πρόληψη λοιπόν είναι αυτό που μπορούμε να κάνουμε για να αποτρέψουμε τα φίδια από το να επιλέξουν την κατοικία μας για «επίσκεψη».

Πρόληψη
Κρατάμε μακριά από το σπίτι μας, όσο το δυνατόν, τρωκτικά (ποντίκια, αρουραίους, κτλ.) και αρθρόποδα (γρύλους, ακρίδες, κ.ά.), τα οποία αποτελούν τροφή για τα φίδια και η παρουσία τους θα τους κινήσει το ενδιαφέρον.
Περιορίζουμε τις εκτεθειμένες πηγές τροφής και νερού που μπορεί να έλξουν τρωκτικά και μεγάλα έντομα
Απαλλάσσουμε την ιδιοκτησία μας από σωρούς αντικειμένων που μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν κρυψώνες για τρωκτικά και έντομα και κλείνουμε όλες τις εξωτερικές σχισμές και τρύπες.
Αποφεύγουμε να φυτεύουμε καρποφόρα δέντρα και φυτά στον κήπο μας τα οποία μπορούν να γίνουν ελκυστικά για τρωκτικά και αρθρόποδα.
Μπορούμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε απωθητικά εάν βρούμε κάποια, μη-τοξικά, που δεν προκαλούν βλάβες σε εμάς ή στο περιβάλλον και βασίζονται σε φυσικά προϊόντα.
Τα φίδια αναζητούν πάντα ένα δροσερό, σκοτεινό και ασφαλές μέρος για να κρυφτούν και να ξεκουραστούν, ειδικά αφού τραφούν.
Απαλλάσσουμε τον κήπο μας από μεγάλες πέτρες, σορούς ξύλων ή οποιωνδήποτε αντικειμένων δημιουργούν σχισμές, τρύπες και κρυψώνες.
Κόβουμε – κουρεύουμε τα ψηλά χόρτα.
Κλαδεύουμε τις βάσεις των πυκνών θάμνων έως και 60cm πάνω από το έδαφος δημιουργώντας κενό από κάτω ή αποφεύγουμε τους πυκνούς θάμνους και την πυκνή βλάστηση γενικά.
Φράσσουμε καλά τις σχισμές των εισόδων του σπιτιού, της αποθήκης ή του υπογείου, έτσι ώστε να κλείνουν ερμητικά οι πόρτες και τα ανοίγματα.
Φράσσουμε όλες τις εξωτερικές τρύπες και σχισμές οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν σαν προσωρινό καταφύγιο από τα φίδια.
Αποφεύγουμε να δημιουργούμε ένα υγρό και δροσερό περιβάλλον την καλοκαιρινή περίοδο, όταν αυτό είναι προσβάσιμο από τα φίδια (π.χ. εξωτερικές λιμνούλες, μονίμως βρεγμένο γκαζόν, κτλ.).
Αποφεύγουμε να αφήνουμε τις εξώπορτες ανοιχτές.
Ακολουθώντας τις παραπάνω συμβουλές δημιουργούμε ένα περιβάλλον αρκετά αφιλόξενο για τα φίδια, κάτι που τα κάνει να το απορρίψουν και να επιλέξουν κάποια άλλη περιοχή πιο βολική στον τρόπο ζωής τους και τις ανάγκες τους. Οι πιθανότητες να βρεθεί ένα φίδι σε περιβάλλον με αυτές τις συνθήκες γίνονται πλέον ελάχιστες.
Τι κάνουμε εάν εντοπίσουμε ένα φίδι στην κατοικία μας;
Εάν δεν είμαστε ικανοί να αναγνωρίσουμε το φίδι και να ξέρουμε εάν είναι δηλητηριώδες ή όχι, το πρώτο πράγμα που κάνουμε είναι να καλέσουμε την Πυροσβεστική υπηρεσία.
Στην χώρα μας δυστυχώς δεν υπάρχει ακόμα αρμόδια υπηρεσία για τέτοια περιστατικά, όμως η Πυροσβεστική υπηρεσία ενδέχεται να συνεργάζεται με κάποιους ειδικούς οι οποίοι θα έρθουν εθελοντικά να απομακρύνουν το φίδι από το σπίτι σας, ή να στείλει προσωπικό για να βοηθήσει την κατάσταση όπως μπορεί.
Σε καμία περίπτωση δεν προσπαθούμε να σκοτώσουμε το φίδι, καθώς είναι πολύ πιθανό να γίνει επιθετικό και να μας δαγκώσει στην προσπάθειά του να αμυνθεί και να σωθεί.
Μάλιστα ένα μεγάλο ποσοστό των δηλητηριωδών δηγμάτων είναι αποτέλεσμα περιστατικών όπου κάποιος προσπάθησε να σκοτώσει το φίδι.

Απώθηση με σύγχρονα απωθητικά
Η απώθηση ερπετών (φίδια, σαύρες) πραγματοποιείται με ειδικά σκευάσματα σε κοκκώδη στερεή ή υγρή μορφή.
Η οσμή τους προκαλεί όχληση και μπλοκάρει τις πληροφορίες που λαμβάνουν τα αισθητήρια όργανα των ερπετών.
Το αποτέλεσμα είναι να προκαλείται σύγχυση και τα φίδια να εγκαταλείπουν το χώρο.
Τα σκευάσματα τοποθετούνται περιμετρικά του χώρου που θέλουμε να προστατέψουμε, δημιουργώντας έτσι έναν κλοιό απώθησης για την είσοδο και εγκατάσταση των ερπετών σε αυτό.