Σαράκια
Με τον όρο “σαράκι” αναφερόμαστε συνήθως σε μια ομάδα ξυλοφάγων εντόμων που ανήκουν στην τάξη Coleoptera. Είναι παράσιτα που αποτελούν σημαντική απειλή, καθώς μαζί με τα τερμίτες προκαλούν τις μεγαλύτερες ζημιές στα ακατέργαστα και κατεργασμένα ξύλινα υλικά.
Η προσβολή από σαράκια εκδηλώνεται με την εμφάνιση τρυπών στα ξύλα και την παρουσία λεπτής ξυλοσκόνης στο πάτωμα. Οι τρύπες αποτελούν τις εξόδους των στοών που διανοίγουν τα σαράκια μέσα στο ξύλο. Μερικές φορές, η προσβολή γίνεται αντιληπτή από έναν χαρακτηριστικό ήχο που μοιάζει με ήχο ρολογιού.
Ο κύκλος ζωής των σαρακιών περιλαμβάνει τα στάδια του αυγού, της προνύμφης, της νύμφης και τελικά του ενήλικου εντόμου. Η προνύμφη διαβιώνει μέσα στο ξύλο από 1 έως πολλά χρόνια και είναι το πιο καταστρεπτικό στάδιο, καθώς διανοίγει οπές και στοές εντός του ξύλου.
Η υγρασία του ξύλου επηρεάζει την πιθανότητα προσβολής από σαράκια. Το επεξεργασμένο ξύλο στα κτίρια είναι γενικά πιο ξηρό από το αδρανές ξύλο στη φύση, οπότε τα είδη στα κτίρια είναι προσαρμοσμένα σε πιο ξηρές συνθήκες. Διαφορετικά σαράκια προτιμούν διαφορετικά χημικά συστατικά του ξύλου όπως λιγνίνη και κυτταρίνη. Επιπλέον, η προηγούμενη προσβολή από μύκητες υγρασίας που αποδομούν το ξύλο μπορεί να διευκολύνει την εγκατάσταση και προσβολή από σαράκια.
Είδη
Κοινό σαράκι
Είναι το πιο κοινό ξυλοφάγο έντοµο στην Ελλάδα και προσβάλλει έπιπλα, έργα τέχνης, ταβάνια, σκεπές και πατώµατα. Το κοινό σαράκι έχει δύο σκληρά εξωτερικά φτερά (επιστηµονικό όνοµα: Anobium punctatum). Οι τρύπες εξόδου του τέλειου εντόµου είναι κυκλικές µε διάµετρο περίπου 1,5 mm και έχουν διαγνωστική αξία.
Υλότρυπος ή ξυλοφάγος παλιών σπιτιών
Είναι κοινό έντοµο που προσβάλλει το σοµφό ξύλο των κωνοφόρων (π.χ. έλατο, πεύκο), κυρίως σε στέγες αλλά και σε πόρτες, παράθυρα και πατώµατα. Φέρει δύο µακριές κεραίες. Το επιστηµονικό όνοµά του είναι Hylotrypes bajulus. Οι προνύµφες ανοίγουν στοές και προκαλούν χαρακτηριστικό θόρυβο που έχει διαγνωστική αξία.
Παρκετοέντοµο ή λύκτος
Είναι αρκετά κοινό έντοµο επειδή προσβάλλει κυρίως τα παρκέτα. Το επιστηµονικό όνοµά του είναι Lyctus linearis. Οι τρύπες εξόδου του τέλειου εντόµου µοιάζουν µε αυτές του κοινού σαρακιού. Ανοίγει στοές και παράγει πολύ λεπτή σκόνη που ωθείται προς την επιφάνεια του ξύλου σε µικρούς σωρούς. Είναι πολύ επικίνδυνο, αφού µπορεί να προσβάλλει το ξύλο κατά τη διάρκεια της φυσικής ξήρανσης.
Αντιμετώπιση
Η ψιλή ξυλόσκονη (frass) που πέφτει από τις τρύπες αποτελείται από ρινίσματα ξύλου ανακατεμένα με τα περιττώματα του εντόμου. Από το σχήμα των περιττωμάτων μπορεί να προσδιοριστεί το είδος του προσβάλλοντος εντόμου.
Υπάρχουν διάφορες μέθοδοι καταπολέμησης όπως ενέσιμες, επαλείψεις, ψεκασμοί, εμποτισμοί, αλλά η πιο αποτελεσματική είναι ο υποκαπνισμός, ο οποίος όμως δεν είναι εφαρμόσιμος σε κατοικημένες περιοχές.
Η μείωση της υγρασίας στο χώρο και η άμεση απομάκρυνση των προσβεβλημένων ξύλων στην αρχή της προσβολής μπορούν να περιορίσουν το πρόβλημα. Η χρήση πιστοποιημένης ξυλείας και η κατάλληλη προστασία του ξύλου με εμποτισμό πριν τη χρήση αποτελούν προληπτικά μέτρα.
Οι τακτικές επιθεωρήσεις είναι σημαντικές και σε περίπτωση προσβολής συνιστώνται ψεκασμοί όταν το ενήλικο έντομο βρίσκεται εκτός του ξύλου. Το βάψιμο προσβεβλημένων ξύλων το χειμώνα μπορεί να αποκαλύψει ενεργή προσβολή την άνοιξη με την έξοδο των ακμαίων. Η τοποθέτηση ηλεκτρικών παγίδων συμβάλλει επίσης στην ανίχνευση και μείωση του πληθυσμού.
Για μικρά πολύτιμα ξύλινα αντικείμενα, μπορούν να εφαρμοστούν ειδικές μέθοδοι σε ειδικούς θαλάμους όπως θερμική επεξεργασία, ψύξη ή αφαίρεση οξυγόνου. Αυτές οι μέθοδοι είναι ασφαλείς για τον άνθρωπο αλλά απαιτούν κατάλληλο εξοπλισμό και τεχνογνωσία για να αποφευχθούν ζημιές στο αντικείμενο.
